Ғұмырын ғылымға арнаған ғалым

Ғұмырын ғылымға арнаған ғалым

Қоғамның алтын діңгегі білім мен ғылым десек, осы екі салаға бүкіл саналы ғұмырын арнаған медицина ғылымдарының докторы, медицина профессоры Ғабит Ғабдоллаұлы Мейрамов 1947 жылы Павлодар қаласында орыс тіл білімі профессоры Ғабдолла Әшімұлы Мейрамов пен аға оқытушы Фатиха Галиевна Магдееваның отбасында дүниеге келді. Ғабит Ғабдоллаұлы — Ресей империясы Дала генерал-губернаторлығының Атбасар уезі, Терісаққан болысының (Омбы қаласы) болыстық басқарушылары — Жанайдар Орынбаевтың (1818-1879 жж.) және Мейрам Жанайдаровтың (1844-1921 жж.) тікелей ұрпағы. 2008 жылдың 12 қазанда 400-ден астам адамның қатысуымен Мейрам Жанайдаровтың үлкен атасы жерленген жерде мемориал-кесене салтанатты түрде ашылды. Ғабит Ғабдоллаұлының әкесі Ғабдолла Әшімұлы Мейрамов 1954 жылға дейін КСРО Ғылым Академиясының академигі И. И. Мещаниновтан лингвистикалық білім алған. Павлодар педучилищесі директорының орынбасары және директоры, ал 1954-1990 жылдары Қарағанды мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент, профессор қызметтерін атқарды. 1962-1982 жылдары Ғабдолла Әшімұлы өзі ұйымдастырған «ұлттық мектепте орыс тілі мен әдебиетін оқыту әдістемесі» кафедрасын басқарды. Оның басшылығымен 20-дан астам аспиранттар мен ізденушілер кандидаттық диссертацияларын қорғады. 1963-1980 жылдар аралығында Қарағанды мемлекеттік университетінің орыс тілі мен әдебиетін оқыту әдістемесі кафедрасы профессор Ғ.Ә. Мейрамовтың есімімен аталды. Қарағанды қаласының № 3 мектебін бітіргеннен кейін Мейрамов Қарағанды медициналық институтында оқыды. Ғабит Ғабдоллаұлының зерттеу жолы белгілі ғалым, медицина ғылымдарының докторы, профессор Я. Лазарис зертханасында басталды. Лазарис алдымен кафедралық ғылыми үйірменің студент-қатысушысы ретінде, ал институтты бітіргеннен кейін жас маманды патологиялық физиология кафедрасында жұмыс істеуге қалдырды. Сол кездің өзінде жас ғалым күрделі зерттеу әдістерін жақсы меңгерген, зерттелетін мәселенің мәнін терең зерттеп, болашақ ғылыми қызметтің негізгі мақсаттарын нақты анықтаған. Бастапқыда оған фармакология кафедрасына күндізгі аспирантураға түсу ұсынылды, бірақ ол бұл ұсынысты қабылдамай, патологиялық физиология кафедрасының зертханасына қарапайым ізденуші болып орналасты. 1964 жылы басталған зерттеу бағыты химиялық комплексті қосылыстар, соның ішінде адам ағзасында пайда болған қант диабетінің дамуы мен алдын алу механизмдерін зерттеумен байланысты. Ғ.Ғ. Мейрамов зерттеулері бірнеше мақсатқа сәйкес жүргізілді: 1968 жылдан бастап химиялық мырыш байланыстыратын қосылыстардың диабетогендік әсерінің егжей-тегжейлі механизмдерін ашумен (жұмыс профессор Я. А. Лазаристің жетекшілігімен жүргізілді); Зерттеудің бірінші кезеңінің нәтижелері бойынша 1975 жылы Ғ.Ғ. Мейрамов медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін диссертацияны сәтті қорғады; 1977 жылдан бастап адам ағзасында түзілетін химиялық мырыш байланыстыратын заттардың бірі — ксантурен қышқылының диабетогендік әсер ету механизмдерін ашумен айналысты (зерттеулерді толық Ғ.Ғ. Мейрамов басқарды). Осы жылы Ғабит Ғабдоллаұлы өзінің еңбек жолын университетімізде бастады. Екінші кезеңдегі зерттеулердің нәтижелері бойынша П. Лумумба атындағы Халықтар достығы университетінде (Мәскеу қ., 1993 ж.) медицина ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертацияны сәтті қорғады; 1992 жылдан қант диабетінің дамуына жол бермеу немесе оның көріністерінің ауырлығын әлсірету үшін ағзадағы ксантурен қышқылының эндогендік синтезін ішінара немесе толық басу жолдарын табумен айналысты. Бүгінгі таңда ғалымдар алға қойған алғашқы екі мақсатқа қол жеткізілді, үшінші мақсатқа ішінара қол жеткізілді. Түрлі кезеңдерде зерттеулерге профессор Айсұлу Кикимбаева, доцент Гүлнар Түсіпбекова, доцент Анна Андреева, доцент Фатима Абикенова қатысты. Осы бірлескен жұмыстың нәтижелері олардың кандидаттық және докторлық диссертацияларының негізін қалады. 2017-2020 жылдары 6D060700 — Биология мамандығы бойынша докторант Алтынай Жұпарқызы Шайбектің диссертациялық жұмысының ғылыми жетекшісі. 1988 жылдан бүгінгі күнге дейін зерттеулері «Герхардт Катч» (Германия) Диабет институтының ғылым жөніндегі директоры, профессор К. — Д. Конерттің зертханасымен тығыз ынтымақтастықта жүргізілуде. Ғалымдарды ғылыми қызметпен қатар 35 жылдан астам уақыттан бергі достық қарым-қатынас байланыстырады. Профессор Ғ.Ғ. Мейрамов 150-ден астам ғылыми жұмыстың авторы, оның 88-і жоғары рейтингті журналдарда, ғылыми конгресстер мен конференциялардың материалдарында жарияланған. 1988-2011 жылдар аралығында Ғ.Ғ. Мейрамов шақырушы тараптың, шетелдік зертханалар мен фирмалардың есебінен Сидней, Йокогаму, Вашингтон, Барселона, Нью-Йорк, Амстердам, Лиссабон, Берлин, Копенгаген, Сингапур, Вена, Франкфурт, Хельсинки, Дюссельдорф, Иннсбрук, Зальцбург, Карлсбург, Гейдельберг, Дубай қалаларындағы диабетологтардың Дүниежүзілік, Еуропалық және Американдық Конгрестеріне, сондай-ақ Германия мен Австралия университеттеріне барып баяндама жасап қайтты. Сиднейдегі диабетологтардың дүниежүзілік конгрессіне (1988 ж.) ұсынылған 1200 ғылыми жұмыстың ішіндегі үздік 50 баяндаманың бірі деп саналды. Зерттеулерді тегін жоғары сапалы реактивтермен қамтамасыз ету үшін Ғабит Ғабдоллаұлы 1979-1995 жылдары Алматы, Мәскеу және Ленинградта өткен 18 халықаралық көрмеде неміс медициналық және химиялық фирмаларының маманы болып жұмыс істеді. Ғ.Ғ. Мейрамов Карлсбург, Лейпциг, Сидней және Амстердам ғылыми орталықтарында зерттеу әдістері бойынша 9 мәрте маманданған. Денсаулық сақтау министрлігінің ұсынысы бойынша Ғ.Ғ. Мейрамов 2000 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен бекітілген «Диабет» мемлекеттік бағдарламасын дайындады. Профессор Ғ.Ғ. Мейрамов америкалық диабетологиялық қауымдастықтың (АҚШ) шақырылған мүшесі, Сидней Университетінің Ханзадасы Альфред Корольдік госпиталінің ғылыми орталығы мен ғылыми қорының құрметті мүшесі болып табылады, «Кто есть кто в диабетологии» (АҚШ) басылымында белгіленген, «Құрмет белгісі» орденімен (КСРО, 1986 ж.) және «World Medal Freedom» медалімен (АҚШ, 2006ж.) марапатталған. Ғабит Мейрамов Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының академигі (диплом нөмірі 1201).

Ұлттық аккредиттеу агенттігі өткізген 2016 жылғы рейтинг бойынша Қазақстанның 75 университетінің 100 үздік оқытушы арасында 7-ші орынға ие болды. Ғ.Ғ. Мейрамов ҚР БҒМ «ЖОО-ның 2008 жылғы үздік оқытушысы» грантының иегері. Бірқатар жетекші шетелдік зерттеу орталықтары мен фармакологиялық корпорациялардың бастамасымен зерттеулерді орындау үшін берілген гранттарды иеленген; американдық, еуропалық және азиялық конгресстердің гранттарының иегері. Медицина ғылымдарының докторы, профессор Ғ.Ғ. Мейрамов «Қарағанды университетінің хабаршысы» журналының «Биология. Медицина. География. Диабетический выпуск» сериясы бойынша және «Deutscher Wissenschaftsherold German Science Herald» журналының ғылыми редакторы болып табылады.

Қазіргі таңда диабетогенді цинк байланыстыратын β-цитотоксикалық қосылыстардың әсеріне ұшыраған тәжірибелі жануарлардың панкреатиялық аралдарының В-жасушаларында инсулин мен мырыштың құрамын зерттеу бойынша зерттеулер жүргізілуде. Алынған нәтижелер «DIABETES» (АҚШ) имп. фактор 8,475; «EUROPEAN JOURNAL OF OPHTHALMOLOGY» (Еуропалық офтальмологиялық журнал) имп. фактор 1.058; «Бюллетень экспериментальной биологии и медицины» (Ресей) имп. фактор 0,366; «BULLETIN Of EXPER. BIOLOGY AND MEDICINE» (SPRINGER, Germany), имп. фактор 0,448; «DIABETES TECHNOLOGY AND THERAPEUTICS» (Франция) имп. фактор 2,293, сондай-ақ «ҚарМУ хабаршысы», «Астана медициналық журналы» журналдарында жарияланған.

Алынған нәтижелер 1988-2020 жылдардағы келесі негізгі ғылыми конгресстерде ұсынылды:

  1. 1991-2015 жж. – Диабетологтардың американдық конгресстері.

2. 1988-2013 ж. ж. — Диабетологтардың дүниежүзілік конгресстері

3. 1989-2020 жж. — Диабетологтардың еуропалық конгресстері

Ғабит Ғабдоллаұлы жастайынан тау-тасты аралағанды жақсы көрді. Памир, Тянь-Шань, Алтай тауларында ұзақ экспедицияларда болған. 2012 жылдан бастап Ғабит Ғабдоллаұлы Қарағанды мемлекеттік университетінің биология-география факультеті, зоология кафедрасының профессоры болып жұмыс істеп келеді. Білім ордасында ғылыми практикамен қатар бакалаврлар мен магистрлер арасында үштілді білім беру бойынша дәрістер оқып, ғылыми жұмыстарға жетекшілік етеді.

Отыз жылдан астам уақыт бойы Диабетологиялық зерттеу тобында жемісті жұмыс істеп келе жатқан зоология кафедрасының профессоры Ғабит Мейрамовқа шығармашылық табыс және ғылыми жетістіктер тілейміз.

Биология-георграфия факультеті ұжымы атынан шәкірті, аға оқытушы Алтынай Шайбек